|
|
Ölçü Nedir?
Ölçü, dejenerasyonsuz, belirleyici bir kurala göre herhangi bir şeye
sayısal bir değer atanmasıdır. Başlı başına bir disiplin olan ölçü,
teknik bilginin en temel ve zorunlu uzantısıdır, ve ölçüsüz herhangi
bir teknoloji de düşünülemez. Metodolojisi, cetvelleri(nominal,
ordinal, interval, rasyo), sistemleri (ingiliz, metrik), her konuya
özel birimleri ve sembollleri vardır. Burada sadece uluslararası
standartlık kazanmış olan ve hepimizin bilmesi gereken ifade
kuralları, katsayılar ve birimler tanıtılacaktır.
Bir ölçü nasıl ifade edilir?
Bir ölçü ifadesinde önce büyüklük sayısının ardından katsayısı ve
birimine has "k" , "g" gibi özel bazı sembolleri yer alır.
Bir ölçü ifadesi, bir sayının ardından genellikle o büyüklüğün
tamamlayıcı ifadesi olan bir çarpım faktörünün sembolü ve kullanılan
esas ölçü biriminin sembolünden oluşur. Örneğin "2 kg" dediğimiz
zaman bu ifade "iki, bin, ve gram" olmak üzere üç ayrı tanımdan
oluşmaktadır. Bu sayı ve sembollerin kullanılışı için tam olarak
belirlenmiş sentaks kuralları bulunmaktadır.
Sayı değerini yazarken kullanılacak ondalık işareti türkiyede ve
bazı avrupa ülkelerinde "," virgül olmasına karşın, ingilizce
konuşulan çoğu ülkede "." noktadır(bizde de nokta kullanılmasında
yarar var). Çok sıfırlı sayılar yazılırken "000" binerli haneleri
birbirinden ayırmak için de tersine virgül kullananlar nokta, nokta
kullananlar virgül kullanmaktadır. Bu durumun yolaçtığu karışıklığı
önleyecek şey yeni uluslararası metrik sistem (SI) tarafından
öngörüldüğü gibi "000 000" şeklinde arada boşluk kullanılmasıdır.
Uluslararası Sistemin öngördüğü bir başka standart da 10'un katları
olan üslü sayıların ifade edildiği bilimsel notasyonda, üs sayısının
3'ün katları olarak kullanılmasıdır. Örneğin dünyanın güneşe
mesafesini ifade ederken "yaklaşık 1.496 x 108 km yazmak yerine
149.6 x 106 km, yazmak daha doğru olacaktır. Bu kural metrik
birimler için kullanılan ön-ek'lerin(katsayıların) yapısına da
uymaktadır. .
Son kural olarak uluslararası metrik sisteme göre kısaltmalardan
veya birim sembollerinden sonra nokta veya "ler" eki konmaz.
Katsayı Ön-ekleri
Standartlaştırılmış uluslararası (SI) birimlerinin geniş çapta her
türlü duruma uygulanabilmesini sağlamak üzere 1991 yılında yapılan
Ağırlıklar ve Ölçüler 19. Genel Konferansı metrik katsayı öneklerini
1024den, 10-24 'e (yotta'dan yokto'ya) kadar genişletti.
Soldaki tabloda terimleri, sembolleri, değerleri, türkçe isimleriyle
verilen bu katsayılardan myria(104) SI standardı kabul edilmemiş
demode bir terimdir. Standart katsayılar ilk üç'ten sonra üçer üçer
artarak, 24'e kadar(septilyon) gitmektedir. (Bu kadarı tüm katsayı
gerekleri için fazlasıyla yeterlidir. O nedenle septilyon'dan daha
büyük sayılara verilen isimler halen uluslararası standartlık
kazanmamıştır.)
10 sayısının pozitif katlarının sembollerinin büyük harfle, negatif
katlarının küçük harfle yazılacağı şeklindeki yaygın inanış (soldaki
tablodan da anlaşılacağı gibi) kilo- (k-), ve deka- (da-) için doğru
değildir. (Diğer tümüne uymaktadır).
Hekto-, deka-, desi-, santi- ön-ekleri günlük hayatta yaygın olarak
kullanılmasına karşın genel olarak bilimsel çalışmalardaki
ifadelerde pek kullanılmazlar. Bazı bilim adamlarının inandıklarının
aksine bu ön-ekler SI tarafından izin verilen standart ön-eklerdir.
Katsayı ön-ekinin arkasından gelen birim adının sesli harfle
başlamasının söylenme güçlüğü yaratması halinde ön-ekin son harfi
okunmaz. Örneğin hektoar denmez hektar denir, megaohm denmez megohm
denir. Ama miliamper denilebilir.
Bilgisayar terminolojisinde 2'nin katlarından sözedilirken metrik
ön-ekleri kullanma adeti ortaya çıktı. Örneğin bir kilobit 1000 bit
değil de genelde 210 = 1024 bit olmakta, bu da pratikte çeşitli
karışıklıklara yol açmaktadır. Bunun önüne geçmek gayretiyle 1998
yılında Uluslararası Elektroteknik Komisyonu, 2'nin katları için
yeni ön-ek terimleri tanımladı. Bunlar şöyledir:
kibi- Ki- 210 = 1 024
mebi- Mi- 220 = 1 048 576
gibi- Gi- 230 = 1 073 741 824
tebi- Ti- 240 = 1 099 511 627 776
pebi- Pi- 250 = 1 125 899 906 842 624
exbi- Ei- 260 = 1 152 921 504 606 846 976
Komisyonun koyduğu kurala göre metrik ön-ekler bilgisayar
terminolojisinde ancak diğer alanlarda kullanıldığı gibi, örneğin, 5
gigabyte (GB) ancak tam 5 000 000 000 byte ifade edilmek
istendiğinde kullanılacak, eğer kasdedilmek istenen 5 368 709 120
byte ise o zaman ön-ek 5 gibibyte (GiB) şeklinde kullanılması
gerekecektir. (Bu kuralın akibeti henüz belli değil. Çünkü bu IEC
ikili ön-ekleri pek benimsenmedi ve benimseyip kullanan henüz çok
az.)
Metrik Sistem
Bugün global standart haline gelmekte olan metrik sistem
1790'lardaki fransız devrimi sırasında avrupada kullanılan
geleneksel ağırlık ve ölçü sistemlerinin yarattığı karmaşa ve
çelişkilere bir son vermek amacıyla tasarlanmıştı. Ondan önce
uzunluk, arazi ve ağırlık ölçü birimleri sadece ülkeden ülkeye
değil, bir ülke içindeki bir bölgeden diğerine de farklılıklar
göstermekteydi. Küçük krallıkların birleşmesiyle ortaya çıkan
devletlerde karmaşa daha da büyüdü. Tüm avrupadaki tacirler, bilim
adamları ve eğitimli kimseler her tarafta geçerli olacak ortak bir
sistemin gerekli olduğu görüşünde birleşmekteydiler, ancak bu derece
radikal bir değişikliğin uygulanabilmesi ancak fransız ihtilali
sırasındaki topyekün bir ayaklanma ortamında düşünülebildi.
Metrik sistem zaman ve açı ölçümü dışındaki tüm geleneksel yerel
birimleri aşağıdaki üç koşulu sağlayan birimlerle değiştirmektedir:
(1) Her türlü miktar için uluslararası birimler sisteminde tam
olarak tanımlanmış olan tek bir birim kullanılmaktadır.
(2) Daha büyük ve daha küçük birimlerin ifadesi için tanımlanan
birimlerin önüne yukarıda listesi verilen katsayı ön-ekleri
konulmaktadır. Bu ön-ekler daima on sayısının katları halinde
olduklarından metrik birimler onlar, yüzler, binlerle çarpılıp
bölünmektdir. Örneğin mili=1/1,000, santi=1/100, desi=1/10, deka=
10, hekto= 100, ve kilo= 1,000 'dir.
(3) Bu birimler oranlı tanımlanmış ve birbirleriyle rasyonel bir
şekilde oranlı olarak ifade edilmektedirler.
Metrik birimler, daha önceki geleneksel birimlerden farklı olarak
zarif bir şekilde tanımlanmışlardı. Yeryüzünün kendisi bir ölçü
cetveli olarak kullanılmış, " 1 metre" ekvatordan Kuzey kutbuna olan
uzaklığın 10 milyonda biri olarak tanımlanmıştı. Litre bir
desimetrenin kübü olan hacim, kilogram da bir litre saf suyun
ağırlığıydı. (Aslında tam da böyle değildir, ancak o zamanki
bilimsel metodlar bu miktarları çok hassas olarak ölçebilmeye uygun
değildi. Yine de gerçek metrik birimler tasarımlarına oldukça yakın
düştü.)
Metrik sistem ilk olarak 1791 yılında önerilmişti. 1795 yılında
Fransız Devrim Konseyi tarafından onaylandı, ve ilk metrik
standartlar (standart boyda bir metre çubuğu ve bir kilogram çubuğu)
1799 yılında benimsendi. Başlangıçta bu sisteme epey direnişler
oldu. Fransada 1837 yılına gelininceye kadar da kullanılması mecburi
yapılamamıştı. Metrik sistemi mecburi yapan ilk ülkeler Belçika,
Hollanda ve Lüksemburg(1820) oldular.
1850'lerde bilim adamları, mühendisler ve iş adamları arasında
uluslararası bir ağırlık ve ölçü sisteminin getirilmesi konusunda
kuvvetli bir yönelim baş gösterdi. Bilimsel ve teknolojik devrim
hayli yol almış, global bir ekonomi ortaya çıkmaya başlamış, bir
örnek ölçüm gereksinimi apaçık algılanır olmuştu. Dahası,
ortalıktaki tek gerçek seçenek de metrik sistemdi. Bunun tek olası
rakibi İngiliz emperyal sistemi ise Britanya imparatorluğu ile
öylesine içiçe idi ki, Amerikalılar bile bunu kabul etmiyorlardı.
Kaldı ki ingilizce konuşulmayan diğer ülkelerde kabul edilsin.
1850 ile 1900 yılları arasında metrik sistem hızlı gelişme gösterdi.
Tüm avrupaya (Britanya hariç), Latin Amerikaya ve dünyanın diğer
ülkelerine yayıldı. Bilimin dilinin anahtar bir aksamı olarak sıkıca
yerleşti.
1870'lerde Fransızlar önemli bir karar vererek sistemin kontrolunu
uluslararası bir kuruluşa bıraktılar. 1875 yılında önde gelen
endüstri toplumlarının neredeyse tamamı(ABD dahil ancak İngiltere
hariç) "Metre" antlaşmasını imzaladılar. Bu antlaşma ile halen
Uluslararası Birimler Sistemi olarak bildiğimiz şeyi güne kadar
getiren uluslararası "Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu"nun kuruluşu
sağlandı. Ayrıca bu kuruluş sayesinde dünyaya metrik standartların
kopyeleri dağıtıldı, sürekli danışma olanağı ve Ağırlıklar ve
Ölçüler Genel Konferansını yaptığı toplantılar aracılığıyla sistemin
periyodik olarak revizyon ve iyileştirilmesi sağlandı. Genel
konferansların 21'incisi 1999 ekiminde yapıldı.
Britanya ve ABD'deki sürekli karşı çıkmalara karşın 1875 'den bu
yana bilim ve uluslararası ticaret alanında metrik sistemin zaferi
güvence altına alınmıştı. Aslında metrik sistem de önceleri
yürürlüğe girdiği tüm ülkelerde halk tarafından reddedilmişti.
İnsanlar dünyayı görüş ve kontrol tarzlarının bir parçası olan ve
alışkın oldukları ölçü biriminden vazgeçmek istemiyorlar. O nedenle
bu değişikliğin rahatsızlık verici olması doğal. ABD dışındaki tüm
ülkelerde bu engel global ekonomik sisteme entegre olabilme
zorunluluğu nedeniyle, ekonomik gereklerden dolayı aşılabilmişti.
ABD'de bile ekonomik gereklilikler nedeniyle bir alanın ardından
diğerinde sürekli olarak metrik siteme dönüşüm
gerçekleştirilmektedir.
Metrik sisteme geçilmesine karşı çıkan Amerikalılar bu sistemin
soyut ve entellektüel olduğu, fazladan birsürü hesaba gömülmek
zorunda bırakabileceği savıyla karşı çıkıyorlar. Bu gerçek değildir.
Metrik sistem Fransada neredeyse ikiyüz yıldan bu yana, kıt'a
avrupasının geri kalan kısmında ise en az bir yüzyıldan bu yana
geleneksel olarak kullanılmaktadır. Dünyanın geri kalan kısmında da
en az bir iki nesilden bu yana bu sisteme geçilmiş durumdadır.
Dünyadaki insanların ezici çoğunluğu halen bir kilometrenin ne kadar
bir mesafe olduğunu, bir litrenin ne kadar hacmi, kilogramın ne
kadar bir ağırlığı ifade ettiğini biliyorlar. Çünkü bu ölçüler
ABD'de kullanılan mil, galon ve pound gibi dünyadaki geri kalan
insanların çoğunun günlük hayatına girmiş ölçü birimleridir.
Metrik birimlerin çarpıp bölerek başka birimlere dönüştürülmesi
gereken ülkeler sadece Britanya ve ABD. Aslında bu dönüştürme
formullerinden tümüyle kurtulmanın tek yolu da metrik sistemi
benimsemekten ibaret. Çünkü İngiliz ve Amerikalılar bu birimleri
kullanmayı sürdürdükçe dönüştürme işleminin de nasıl yapıldığını
sürekli bimeleri gerekecek.
Kısaltma veya Sembollerin kullanılışı
Uluslararası birim standardı (SI)'de kısaltmalar yoktur, semboller
tanımlanmıştır. Birim sembolleri kısaltmalar için geçerli olan
gramer kurallarını izlemez, matematik kuralları vardır.
Bir sembolün ardından (cümle sonuna gelmesi hariç) hiçbir zaman
nokta konulmaz. Çoğul eki vs eklenmez.
Semboller genel olarak büyük harfle yazılmazlar. Sadece birinin
isminden gelen semboller büyük harfle yazılır. Örneğin "watt"'sembolü
W harfi, "ampere" sembolü A büyük harfle yazılırlar çünkü bilim
adamlarının isimlerinden gelmektedirler. Bir sembolün büyük harfle
yazılıp yazılmaması çok önemlidir. Çünkü küçük harf olunca başka,
büyük olunca başka birimleri ifade edebilirler. Örneğin "t = ton"
olmasına karşın, "T=Tesla" dır. Tek istisna Litre için küçük "l"
harfi yerine büyük "L" harfinin kullanlabilmesidir. "l" karakteri
"1" sayısıyla kolayca karıştırılabildiği için buna izin verilmiştir.
Üslü yazılırken 2 ve 3 daima "kare" ve "küp" anlamında
kullanılmaktadır. Örneğin daima kilometrekare = km2 olarak yazılır.
İki sembolün çarpımının yeraldığı bir ifadede iki sembolün arasına
yükseltilmiş (yarım harf yüksekliğinde) bir nokta konulur. Bu
yapılamadığında boşluk bırakmak da kabul edilebilir. Ama iki sembol
hiçbir zaman boşluksuz birbiyle yanyana yazılmaz. Örneğin Amper Saat
= A·h olarak yazılır. Mecbur olunduğunda A h olarak da yazılabilir.
Ama hiçbir zaman "Ah" veya " amp sa" şeklinde yazılamaz.
"...başına" anlamında bölü (slash (solidus) = / ) simgesi
kullanılır. Ancak, sembol başına tek bölü işareti kullanılabilir.
Örneğin "ivme" için kullanılan uluslararası (SI) birimi " m/s2 "
olarak yazılır. Negatif üsler kullanılarak da (m/s2 = m·s-2 )
şeklinde yazılabilir. Okur iken saniyede metre bölü saniye denmesine
karşın "m/s/s" şeklinde yazılamaz.
Semboller ardından geldikleri sayıya bitişik olarak yazılamazlar,
arada boşluk bırakılmalıdır. Örneğin, 5 kilogram ifadesi 5 kg,
yazılır 5kg yazılmaz. .
Kimi yerel geleneksel ifadelerde ve geleneksel ingiliz sisteminde
resmi sembol ve kısaltmalar yoktur. O nedenle çeşitli birimler için
farklı semboller kullanılabilmektedir. Bazen bu birimler
uluslararası metrik sembollerle çakışma da yaratabilmektedir.
Örneğin "A" ingilizcede "amper" yerine değil kimi zaman "Ar" (alan
ölçü birimi) yerine kullanılabiliyor.
Bu yazıda bizim öngördüğümüz kullanım birimlerin her zaman
uluslararası (SI) kurallarına uygun olarak kullanılmasıdır. Aksi
halde kimi zaman geleneksel ingiliz ifadesinin kimi zaman
uluslararası sembollerin kullanılması tutarsızlık ve karışıklık
yaratacaktır.
İngiliz sisteminde birim sembollerinin büyük veya küçük harf
yazılmasına ilişkin hiçbir kural getirilmemiştir. Kimileri oradan
gelen alışkanlıkla metrik sistemde de bunu uygulayabilmektedir.
Örneğin eğer 10 mililitre kasdederek "10 ML" yazarsanız bu 10
megalitre anlaşılacaktır. Bu bazen standart ingilizce sözlüklerde
bile yanlış ifade edilmektedir. Btu = BTU yazılabilmektedir. Çoğu
zaman " / " yerine " p = per " kullanılabiliyor(Örn. Mph). "Kare = 2
" yerine "sq" veya "s" (square) ifadesinin yeraldığını, küp 3
yerine "cu" veya "c" görebiliriz. lbf/in2 doğrusudur, lb/in2 de
yazılabilir, ancak bunun yerine "psi" yazılması doğru değildir.
Geleneksel olarak yazdıkları CFM ifadesi(dakikada feet küp debi)
çoğu kimse tarafından anlaşılamamaktadır (Halbuki ft3/min yazılması
halinde kolayca anlaşılır olmaktadır). Uluslararası standarda uygun
ifadelerle yazılmamış olması bir ölçünün anlaşılabilirliğini sıfıra
indirebilir.
Türkçe sembol ve kısaltmalar kullanıldığında da aynı sorunlarla
karşılaşmaktayız. Saat = sa, Saniye = sn kullanımları çoğu kimse
tarafından aynı ifade içinde yerlisi olmayan yabancı (saat = h,
saniye = s ) sembollerle birlikte kullanılabilmektedir. Türkiyede
kabul edilen uluslararası (SI) birimleri olduğuna (ve tüm birimleri
kapsayan yerli bir alternatif sistemimiz de olmadığına göre) ölçü
ifadelerinde bazı birimlerin türkçe kullanmından da kaçınılması
gerekecektir.
Uluslararası ölçü birimleri sistemi (SI)
Dünyada metrik olsun olmasın mevcut tüm ağırlık ve ölçü sistemleri
bir dizi uluslararası anlaşma ile uluslararası birimler sistemini
destekleyecek şekilde birbirine bağlanmıştır. Bu uluslararası
sisteme SI denmektedir (Fransızca Système International d'Unités
adının ilk iki harfinden geliyor). Buna temel teşkil eden anahtar
anlaşma 1875 yılı 20 mayısında Paris'de imzalanan Metre
Anlaşmasıdır. 48 ülke bu anlaşmayı imzalamışlardır, ve ABD de bu
orijinal belgeyi 1875 yılında imzalamış olan kurucu üyelerdendir.
SI halen Paris'deki küçük bir ajans olan "Uluslararası Ağırlıklar ve
Ölçüler Bürosu (BIPM = Bureau International des Poids et Mesures)
tarafından idare edilmekte, ve her birkaç yılda uluslararası bir
genel konferans (CGPM, Conférence Générale des Poids et Mesures)
düzenlenerek güncelleştirilmektedir. Bu konferansa tüm gelişmiş
ülkelerden ve uluslararası bilimsel ve mühendislik
organizasyonlarından temsilciler katılmaktadır. 21'inci CGPM
toplantısı 1999 ekiminde yapıldı. Yirmiikincisi bu yıl(2003'de)
yapılacak. BIPM 'in web sitesinde belirttiği gibi "SI statik bir
sistem değil, dünyanın sürekli artan ölçüm ihtiyaçlarına uygun
olarak sürekli gelişen bir sistemdir."
SI'nin kalbi başka hiçbir birime bağımlı olmaksızın mutlak anlamda
tanımlanmış olan kısa "temel terimler listesi"dir. Bu temel birimler
metrik sistemin MKS adı verilen kısmı ile tam uyumludur. SI
sistemindeki hepsi yedi tane olan temel birimler şunlardır:
Uzunluk birimi metre,
Kütle birimi kilogram,
Zaman birimi saniye,
Elektrik akımı birimi amper,
Sıcaklık birimi kelvin,
Madde miktarı birimi mol, ve
Işık şiddeti birimi candela.
Diğer tüm SI birimleri bu temel birimlerin türevidirler ve cebirsel
olarak bu temel birimler cinsinden tanımlanabilirler. Örneğin, SI
kuvvet birimi newton, "bir kilogramlık bir kütleyi bir metre bölü
saniye kare ivme ile hareket ettiren kuvvet" olarak
tanımlanmaktadır. Yani newton kilogram metre bölü saniye karedir ve
cebirsel olarak N = kg·m·s-2 şeklinde ifade edilmektedir. Bu şekilde
SI sistemine göre asıl birimlerden çıkartılan 22 tane türevsel SI
birimi vardır. Bunlar şöyledir:
Düzlemsel ve solid açılar için sırasıyla radyan ve steradyan;
Kuvvet için newton, ve basınç için pascal;
Enerji için joule, güç için watt;
Günlük sıcaklık ölçümü için Celsius derecesi;
Elektriksel ölçü birimleri: coulomb (elektrik yükü), volt (gerilim),
farad (kapasitans), ohm (rezistans), ve siemens (kondüktans =
iletkenlik);
Manyetizm ölçüm birimleri: weber (flux= manyetik akı), tesla (akı
yoğunluğu), ve henry (endüktans);
Işık akısı birimi lümen, aydınlanma birimi lüx;
Muntazam sıklıktaki olayların frekans birimi hertz, radyoaktivite ve
diğer gelişigüzel olayların sıklığı için becquerel;
Radyasyon dozu için gray ve sievert; ve
biyokimyada kullanılan katalitik aktivitenin birimi olarak da katal,
CGPM 'nin bu yılki toplantısında yeni birimler eklenebilir. Katal'ın
birim olarak tanımlanması CGPM'nin 1999 yılında yaptığı 21inci
toplantısında kararlaştırılmıştı.
Temel ve türevsel toplam 29 ölçü birimine ek olarak bazı diğer ilave
birimlerin kullanılmasına da SI izin vermektedir. :
Açı ölçüleri için geleneksel olarak kullanılan matematik birimleri
(derece, arkdakika, ve arksaniye);
geleneksel sivil zaman birimleri (dakika, saat, gün, yıl);
günlük hayatta yaygın olarak kullanılan iki metrik birim: hacim
birimi litre ve büyük kütleler için ton (metrik ton);
logaritma birimleri bel ve neper (ve onların katları mesela desibel);
ve
Değerleri önemli fiziksel sabitleri ifade eden ancak metrik olmayan
üç bilimsel birim: astronomik birim, atomik kütle birimi ya da
dalton, ve elektronvolt.
SI halen çeşitli alanlarda geleneksel olan metrik veya metrik
olmayan bazı diğer birimlerin de kullanımına izin vermektedir. Bu
birimlerin kullanımı pek teşvik edilmemesine karşın, kullanıldıkları
her belgede SI birimlerine dönüşümlerinin tanımlarıyla birlikte yer
almalıdır. CGPM'nin ilerideki toplantılarında kullanımı tümüyle
kadırılabilecek olan bu birimler şunlardır:
denizcilikte ve meteorolojide geleneksel olarak kullanılan deniz
mili ve knot;
arsa alan birimi olarak yaygın şekilde kullanılan ar ve hektar;
basınç birimi bar ve onun katları, yaygın olarak mühendislikte
kullanılan kilobar, ile meteorolojide kullanılan milibar;
Fizikte ve mühendislikte kullanılan angstrom ve barn.
Şimdilik SI yukarıdakilerin kullanımına izin vermekte, ancak onların
dışındaki birimlerin ve onların katlarının kullanmına izin
vermemektedir. Özellikle de geleneksel ingiliz birimlerinin
kullanımına izin verilmemektedir. Örneğin "beygir gücü", ya da daha
önceki CGS sisteminden cebirsel olarak türetilmiş erg, gauss, poise,
stokes, ya da gal. Bunlara ek olarak SI, torr, curie, kalori, veya
rem gibi diğer geleneksel mühendislik ve bilimsel birimlerinin
kullanımına da izin vermemektedir.
Bazı bilimsel alanlarda SI ile kısmen uyumlu olan ancak SI'da yer
almayan bazı birimler tanımlanmıştır. Örneğin astronomi alanındaki
jansky birimi buna iyi bir örnektir. CGPM'nin ilerideki
toplantılarınan birinde bu tür birimlerin de SI içine dahil edilmesi
yüksek bir olasılıktır, ancak halen onaylı değildir. Onaylı olmayan,
ve onaylanmayacağı belli olan geleneksel ölçü birimlerinin hala
uluslararası bilimsel ve ticari çevrelerde kullanılması hızla
azalarak da olsa hala sürmektedir.
Onaylanmış durumda bulunan ölçü birimlerinin katları için
kullanılacak SI tarafından onaylanmış ön-ekler yukarıda verilmişti.
Bu ön-ek'ler listesi çeşitli defalarda genişletilerek en son 1991
yılındaki 19. CGPM toplantısında yotta- dan 1024 (bir septilyon),
yocto- 10-24 (septilyon'da bir)'e kadar genişletilmişti. SI bunların
ikili tabana göre olan birimlerin ön-ek'leri olarak kullanılmasını
onaylamıyor. Örneğin "kilobit = 1024 bit" için kullanılamıyor. İkili
tabana göre olan birimler için Uluslararası Elektroteknik Komisyonu
tarafından belirlenmiş olan ön-ekler yukarıda verilmişti.
SI birimlerinin ifadesinde birer sembol kullanılır (kısaltma
değildirler). Bu semboller kesin kurallarla belirlenmiştirler ve
dünyanın her tarafındaki dillerde aynı olarak kullanılırlar. Ancak,
ülkelerin dillerine göre telaffuzlarında(ve yazılışlarında)
farklılıklar olabilmektedir. Örneğin ingilizlerin metre'yi
türkçedeki gibi "metre" yazmalarına karşın amerikalılar ve almanlar
"meter" diye yazarlar, italyanlar "metro", polonyalılar "metr"
yazar. Böylece, ülkeden ülkeye yazılışlarında ve okunuşlarında küçük
farklar oluşmasına karşın esasları tüm ülkelerde tam aynıdır.
Bu uluslararası kurallara uymadan yapacağımız ölçü tanım ve
ifadeleri ulusal bazda dahi birbirimizi anlamamızı çok güç hale
getirebilir.
kaynak :www.uydutvhaber.com
Türkiye de satılmakta olan dijital (digital) uydu alıcıları ve antenleri (sistemleri) görebilmek için
tıklayınız.
www.uydutvhaber.net |
|